Regenerativna i konzervacijska poljoprivreda u fokusu EU istraživanja: projekat TRAILS4SOIL
U trenutku kada se Evropa suočava sa ozbiljnim izazovima degradacije zemljišta, novi EU projekat TRAILS4SOIL donosi sistemski, naučno utemeljen i praktično orijentisan odgovor. Projekat “Transformative Living Labs for Soil Health: Advancing Regenerative and Conservation Agriculture across Europe” okuplja istraživače, poljoprivrednike i institucije iz cijele Evrope s ciljem da testiraju šta zaista funkcioniše u praksi kada je riječ o regenerativnoj i konzervacijskoj poljoprivredi.
Prema podacima Evropske agencije za životnu sredinu, više od 60% tla u Evropi je degradirano – erozijom, zbijanjem, gubitkom organske materije, kontaminacijom i smanjenom sposobnošću zadržavanja vode. Takvo stanje direktno ugrožava prinose, prihode poljoprivrednika, biodiverzitet i otpornost poljoprivrede na klimatske promjene. Upravo tu TRAILS4SOIL vidi svoju ključnu ulogu.
EU projekat koji povezuje nauku i farmere
TRAILS4SOIL je petogodišnji EU projekat (2025–2030) koji se finansira iz programa Horizon Europe (Grant Agreement ID: 101218949), uz sufinansiranje Švajcarskog državnog sekretarijata za obrazovanje, istraživanje i inovacije (SERI).
Projekat okuplja 22 partnerske organizacije iz devet evropskih zemalja, a zvanični kick-off sastanak održan je u jesen 2025. godine u Kordobi, Španija. Nosilac i jedan od ključnih istraživačkih partnera je FiBL (Research Institute of Organic Agriculture), uz snažno učešće univerziteta, istraživačkih instituta, savjetodavnih službi i – što je najvažnije – samih farmera.
Za razliku od klasičnih istraživačkih projekata, TRAILS4SOIL je strukturiran oko koncepta Living Labs (živi laboratoriji), gdje se nova rješenja ne testiraju u izolovanim uslovima, već direktno na farmama, u realnim agroekološkim i ekonomskim uslovima.
100 eksperimentalnih lokacija širom Evrope
U periodu od 2025. do 2030. godine, projekat će obuhvatiti 100 eksperimentalnih lokacija – farmi i zemljišnih sistema – od Portugala do Ukrajine. Na tim lokacijama istraživači i farmeri zajednički testiraju i upoređuju efekte različitih praksi regenerativne i konzervacijske poljoprivrede.
Analiza neće biti ograničena samo na stanje tla. Naprotiv, projekat će mjeriti i:
- zdravlje i strukturu tla
- prinose i stabilnost proizvodnje
- ekonomske efekte i prihod farmi
- dobrobit i radno opterećenje farmera
- uticaj na životnu sredinu i klimu
Na taj način TRAILS4SOIL odgovara na ključno pitanje koje zanima i farmere i donosioce politika: da li i pod kojim uslovima regenerativna poljoprivreda donosi i ekološku i ekonomsku korist.
Fokus na pet ključnih tematskih oblasti
Svaka od 100 lokacija fokusira se na jednu od pet strateških oblasti:
- Permanentni pokrov tla – smanjenje erozije i gubitka vlage
- Organska poljoprivreda – dodatno „regenerisanje“ već održivih sistema
- Adaptacija na klimatske promjene – otpornost na sušu i ekstreme
- Zaštita crnica (black-soil conservation) – očuvanje najvrednijih tipova tla
- Integracija ratarske i stočarske proizvodnje – kruženje hraniva i povećanje otpornosti sistema
Ukupno će se testirati 21 tip praksi regenerativne i konzervacijske poljoprivrede, uz paralelnu socio-ekonomsku analizu.
Švajcarska i regionalna saradnja: primjer dobre prakse
U Švajcarskoj, FiBL zajedno sa Bern University of Applied Sciences – BFH-HAFL sarađuje sa deset farmi. Cilj je unaprijediti regenerativne prakse unutar organske poljoprivrede, ali i učiniti samu organsku proizvodnju još otpornijom i produktivnijom.
Posebna vrijednost projekta je su-kreacija: farmeri aktivno učestvuju u dizajnu eksperimenata, dijele svoja znanja i zajedno s istraživačima rješavaju konkretne probleme sa terena. Slični paralelni ogledi provode se i u Austriji u saradnji sa University of Natural Resources and Life Sciences Vienna (BOKU).
Šta su regenerativna i konzervacijska poljoprivreda?
Konzervacijska i regenerativna poljoprivreda predstavljaju komplementarne pristupe koji u središte stavljaju zdravlje tla kao osnov dugoročne produktivnosti i otpornosti poljoprivrednih sistema.
Njihovi osnovni principi uključuju:
- minimalno ili nikakvo narušavanje tla
- stalni pokrov tla (biljni ostaci, pokrovni usjevi)
- raznovrsnost biljnih kultura
- plansku ispašu (managed grazing)
- agrošumarstvo i silvopašnjake
TRAILS4SOIL po prvi put na velikom evropskom uzorku sistematski ispituje koje od ovih praksi daju najbolje rezultate – i pod kojim uslovima.
Značaj za EU politike i buduće pozive za projekte
Rezultati projekta biće direktno relevantni za:
- EU Soil Mission – “A Soil Deal for Europe”
- Zajedničku poljoprivrednu politiku (CAP)
- buduće EU pozive za projekte u oblasti regenerativne poljoprivrede, klime i biodiverziteta
Pored naučnih rezultata, TRAILS4SOIL razvija i:
- nove poslovne modele za farmere
- programe obuke i savjetovanja
- alate za saradnju i prenos znanja
Time projekat postaje važna referenca za sve aktere koji planiraju učešće u budućim EU projektima iz oblasti poljoprivrede, tla i klimatske otpornosti.
Više informacija
- Web: trails4soil.eu
- FiBL: fibl.org
